Mahkemenin aldığı bilirkişi raporu çoğu zaman davanın yönünü belirler. Rapor eksik materyale dayanıyorsa, yöntemi açıklanmamışsa ya da sonucu bulgularından çıkmıyorsa, bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde bunu yalnızca hukuki değil, teknik gerekçelerle de göstermek gerekir. Bilirkişi raporuna karşı hazırlanan uzman görüşü, mahkeme raporunu kendi alanının bilimsel ölçütleriyle denetler ve tespit edilen eksiklikleri somut olarak ortaya koyar.
Hangi raporlar incelenir?
Teknik denetim, laboratuvarın çalıştığı dört alanın tamamındaki raporlar için yapılır:
- Belge ve imza: imza ve el yazısı incelemesi, tahrifat, mürekkep ve belge tarihi, dijital belge raporları
- Kriminalistik ve olay yeri: olay yeri inceleme, iz ve delil değerlendirme, adli bilişim, görüntü, ses ve iletişim kaydı analiz raporları
- Mühendislik ve kaza: trafik ve iş kazası kusur raporları, yapı, inşaat ve teknik hasar raporları
- Muhasebe ve hesap: alacak, faiz, tazminat, icra dosya hesabı, banka ve kredi hesabı, ticari defter ve şirket değerleme raporları
Adli Tıp Kurumu, kriminal polis ve jandarma laboratuvarı gibi kurum raporları da aynı ölçütlerle değerlendirilebilir.
Raporun teknik denetiminde neye bakılır?
Her alanın kendine özgü yöntemleri olsa da, güvenilir bir bilirkişi raporunda aranan temel ölçütler ortaktır. Uzman görüşü hazırlanırken rapor şu sorular üzerinden incelenir:
- Rapor, mahkemenin ara kararında sorulan soruların tamamını cevaplıyor mu; görev tanımının dışına çıkılmış mı?
- İnceleme belgenin, delilin veya kaydın aslı üzerinde mi yapılmış, yoksa suret, fotokopi ya da eksik bir kopya üzerinden mi?
- Mukayese materyali veya veri seti yeterli mi: imza incelemesinde örneklerin sayısı, tarihi ve kaynağı; hesap raporunda dayanılan defter, sözleşme ve ödeme kayıtları; kusur raporunda keşif, ölçüm ve kayıtlar
- Kullanılan yöntem adıyla belirtilmiş ve nasıl uygulandığı açıklanmış mı; kabul görmüş standartlarla uyumlu mu?
- Bulgular ile sonuç arasında tutarlılık var mı, yoksa sonuç gerekçesiz bir kanaat olarak mı yazılmış?
- Gerekçe denetlenebilir mi: görseller, karşılaştırma panoları, ölçümler veya hesap dökümü raporda yer alıyor mu?
- Yöntemin ve materyalin sınırlılıkları açıkça yazılmış mı; belirsiz kalan noktalar kesin bir sonuç gibi sunulmuş mu?
- Dosyadaki diğer raporlarla, tutanaklarla veya taraf belgeleriyle çelişki var mı ve bu çelişki açıklanmış mı?
- Bilirkişi hukuki nitelendirme yapmış mı? HMK 279/4 uyarınca hâkime ait hukuki değerlendirme bilirkişinin görev alanında değildir.
Yargıtay da gerekçesi denetlenemeyen, yöntemi açıklanmayan veya birbiriyle çelişen raporlara dayanılarak hüküm kurulmasını pek çok kararında yeterli görmemiştir. İmza incelemesinde örneğin benzerlik ve farklılıkların nedenleriyle açıklanması ve görsellerle desteklenmesi aranır.
Uzman görüşü neyi yapar, neyi yapmaz?
Uzman görüşü, mahkeme bilirkişisinin yerine geçmez; raporun teknik açıdan sağlam olup olmadığını gösterir. Eksiklik bulunmuşsa bunlar madde madde, dayanağıyla birlikte açıklanır ve gerektiğinde doğru yöntemle yapılmış alternatif bir değerlendirme sunulur. Raporda itiraz edilebilecek teknik bir eksiklik yoksa, bu da açıkça söylenir. Uzman görüşü taraflardan birinin talebiyle hazırlanır; ancak içeriği teknik bulgulara dayanır ve taraf lehine yorum içermez.
Süreye dikkat
Hukuk davalarında bilirkişi raporuna itiraz, raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır (HMK 281). Mahkeme itirazı yerinde görürse bilirkişiden ek rapor alabilir veya yeni bir bilirkişi görevlendirebilir. Taraflar ayrıca HMK 293 uyarınca kendi seçtikleri uzmandan bilimsel görüş alarak dosyaya sunabilir. Ceza dosyalarında uzman görüşü, CMK 67/6 kapsamında soruşturma ve kovuşturma aşamalarında sunulabilir.
Kısa süre içinde teknik denetimin tamamlanabilmesi için raporu, tebliğ aldığınız gün, dayandığı belgeler ve dosyadaki ara kararlarla birlikte iletmeniz önemlidir.
Sizden istenen belgeler
- İtiraz edilecek bilirkişi veya kurum raporu ve tebliğ tarihi
- Mahkemenin bilirkişiye sorduğu soruları gösteren ara karar
- Raporun dayandığı belgeler, kayıtlar, mukayese materyali veya hesap dayanakları
- Varsa dosyadaki önceki raporlar ve taraf beyanları
Nasıl çalışıyoruz?
Rapor ve ilgili belgeler incelendikten sonra size kısa bir ön değerlendirme yapılır: raporda teknik bir eksiklik olup olmadığı ve bu eksikliğin sonuca etkisi açıkça belirtilir. Eksiklik varsa, itiraz dilekçenize eklenebilecek gerekçeli bir uzman görüşü raporu hazırlanır. Sürecin adımları için nasıl çalışıyoruz sayfasına bakabilirsiniz.
Alanlara göre inceleme konularını adli belge inceleme, adli ve kriminalistik incelemeler, adli mühendislik ve adli muhasebe sayfalarında bulabilirsiniz. Raporunuzu ön değerlendirme için hemen iletebilirsiniz.