Bir uyuşturucu dosyasında ele geçen maddenin türü ve net miktarı, zehirlenme şüphesi bulunan bir ölümde kandaki madde düzeyi ya da sahte içki, kaçak akaryakıt veya tağşişli gıda iddiasında ürünün içeriği; sonucu belirleyen bu sorular kimyasal analizle cevaplanır. Analizler çoğunlukla kriminal laboratuvarlar, Adli Tıp birimleri veya yetkili laboratuvarlarca yapılır. Adli kimya ve toksikoloji incelemesi, dosyadaki analiz raporunun numune alımından sonucun yorumuna kadar bilimsel yönden yeterli olup olmadığını değerlendirir ve gerektiğinde ek analiz talebinin gerekçesini ortaya koyar.
Hangi durumlarda adli kimya incelemesi gerekir?
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde dosyalarında maddenin türü, brüt ve net miktarı ve saflık oranı tartışıldığında (esrar, kokain, eroin, metamfetamin, MDMA, sentetik kannabinoid, captagon ve yeni nesil sentetik maddeler)
- Şüpheli ölüm veya zehirlenme iddialarında ilaç, pestisit, karbonmonoksit, siyanür, ağır metal ya da organik çözücü bulgularının yorumlanması gerektiğinde
- Kan veya nefes alkol ölçümünün doğruluğu ve olay anına yapılan geri hesaplamanın dayanağı sorgulandığında
- Sahte içki ve metil alkol (metanol) zehirlenmesi olaylarında
- Kaçak veya karışık akaryakıt, mineral yağ ve madeni yağ dosyalarında
- Gıda tağşişi, taklit gıda, katkı maddesi, pestisit kalıntısı, aflatoksin ve melamin gibi gıda güvenliği uyuşmazlıklarında
- Sahte veya ruhsatsız ilaç, takviye edici gıda ve performans artırıcı ürünlerde etkin madde tartışması olduğunda
- Lif, boya, polimer ve kimyasal kalıntı karşılaştırmalarında; su, toprak ve atık kaynaklı çevresel kirlilik iddialarında
Analiz raporunda neye bakılır?
Bir kimyasal analiz sonucu, ancak numunenin doğru alındığı, doğru saklandığı ve uygun yöntemle ölçüldüğü ölçüde güvenilirdir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca rapordaki sonuçla sınırlı kalmaz:
- Numunenin kim tarafından, ne zaman, hangi miktarda ve hangi kaba alındığı; mühür, etiket ve teslim kayıtlarının birbirini tutması
- Birden fazla paket ele geçtiğinde her paketin ayrı ayrı mı yoksa birleştirilerek mi incelendiği; ambalaj ağırlığının net miktardan düşülüp düşülmediği
- Ön tarama testi ile doğrulayıcı analizin (ör. kromatografi ve kütle spektrometrisi) birbirinden ayrılması; yalnızca renk testine dayanan sonuçlar
- Saflık oranının ölçülüp ölçülmediği, ölçüm belirsizliğinin ve yöntem sınırlarının raporda yer alıp almadığı
- Toksikolojide numunenin türü (kan, idrar, mide içeriği, doku), alınma zamanı ve saklama koşulları; ölüm sonrası değişimlerin yoruma etkisi
- Alkol değerlendirmesinde ölçüm cihazı kaydı, ölçüm saati ve olay saatine yapılan geri hesaplamanın varsayımları
- Sahtecilik ve tağşiş iddialarında karşılaştırma için orijinal ürünün veya referans standardın kullanılıp kullanılmadığı
Uyuşturucu dosyalarında net miktar ve saflık, suçun niteliği ile yaptırımın kapsamı açısından belirleyici olabilir. Bu nedenle tartım ve numune alma tutanakları ekspertiz raporuyla satır satır karşılaştırılır. Gerektiğinde dosyadaki numuneler üzerinde ek veya tekrar analiz yapılması ya da yetkili bir laboratuvarda yaptırılması için teknik gerekçe hazırlanır.
Sizden istenen belgeler
- Ekspertiz, kimyasal analiz veya toksikoloji raporlarının tamamı; varsa kromatogram ve spektrum çıktıları
- Arama, el koyma, tartım ve numune alma tutanakları; teslim tesellüm ve emanet kayıtları
- Zehirlenme dosyalarında otopsi ve adli tıp raporları ile hastane kayıtları
- Alkol ölçüm fişi veya kan alkol raporu ve olay saatini gösteren belgeler
- Ticari dosyalarda ürün etiketleri, fatura ve sevk belgeleri, numune alma tutanakları ve varsa karşı analiz sonuçları
Rapor ve hukuki süreç
Uzman görüşü raporu, analiz zincirinin her halkasını ayrı ayrı değerlendirir. Sonucun hangi kısmının bilimsel olarak desteklendiği, hangi kısmının varsayıma dayandığı açıkça ayrılır. Rapor ceza dosyalarında CMK 67/6, gıda, tüketici, sigorta ve ürün sorumluluğu davalarında HMK 293 kapsamında dosyaya sunulabilir. Mahkemece alınmış bilirkişi raporunun teknik denetimi için de kullanılır; bu konuda bilirkişi raporuna itiraz sayfası ayrıntı verir.
Endüstriyel süreç, üretim hatası veya tesis kaynaklı kimyasal uyuşmazlıklarda kimya mühendisliği bilirkişiliği ile birlikte çalışılabilir. Elinizdeki raporu ön değerlendirme için gönderebilirsiniz.