Elinize geçen bir banknotun sahte olduğu anlaşıldığında, işe alım sırasında sunulan bir diplomanın gerçekliği sorgulandığında ya da bir kimlik veya pasaport nedeniyle hakkınızda soruşturma başlatıldığında, ilk soru belgenin gerçek örnekle aynı güvenlik unsurlarını taşıyıp taşımadığıdır. Kimlik, para ve kıymetli evrak incelemesi, belgenin üretim tekniğini ve güvenlik özelliklerini gerçek örnekle karşılaştırır; ceza dosyalarında ise sahte belgenin aldatmaya elverişli olup olmadığına, yani iğfal kabiliyetine ilişkin teknik değerlendirmeyi yapar.
Hangi durumlarda inceleme gerekir?
- Sahte banknot ele geçirildiğinde, banknotun sahte olup olmadığı ve nasıl üretildiği sorulduğunda
- Pasaport, kimlik kartı, sürücü belgesi veya araç ruhsatının sahte ya da üzerinde değişiklik yapılmış olduğu iddia edildiğinde
- Diploma, transkript, sertifika veya mesleki yeterlilik belgesinin gerçekliği tartışıldığında
- Çek ve bono yapraklarının matbu formunun ve güvenlik unsurlarının gerçek olup olmadığı sorulduğunda
- Posta pulu, değerli kâğıt, damga veya bandrol gibi resmî baskıların sahteliği iddia edildiğinde
- Ürün etiketi, ambalaj, hologram veya garanti belgesinin taklit olup olmadığı belirlenmek istendiğinde
Güvenlik unsurları nasıl incelenir?
Banknotlar, kimlik ve seyahat belgeleri ile kıymetli evrak, sıradan baskı yöntemleriyle kopyalanması zor olacak şekilde birden fazla güvenlik katmanıyla üretilir. Sahte belgelerde bu katmanların bir kısmı hiç bulunmaz, bir kısmı ise yalnızca görünüş olarak taklit edilir. İnceleme şu unsurları kapsar:
- Filigran (su damgası) ve güvenlik şeridinin varlığı, konumu ve geçirgen ışıktaki görünümü
- Mikroyazılar, ince çizgi desenleri ve büyütme altında okunabilirlikleri
- Yalnızca UV ışıkta görünen baskılar ile kâğıdın UV altındaki tepkisi; IR altında kaybolan veya görünen baskı alanları
- Baskı tekniği: ofset, gravür (kabartma hissi veren derin baskı), serigrafi ile lazer veya mürekkep püskürtmeli yazıcı çıktısının ayrımı
- Hologram, renk değiştiren mürekkep, optik değişken unsurlar ve laminasyon katmanları
- Kimlik ve pasaportlarda fotoğrafın yerleştirilme biçimi, kişisel bilgi alanlarında silinti veya değişiklik izi ve sayfa dikiş yapısı
- Seri numarası, yazı tipi, renk tonu ve ölçülerin gerçek örnekle uyumu
Karşılaştırma, aynı seri ve döneme ait gerçek bir örnek veya resmî referans bilgileri üzerinden yapılır. Mikroskop, farklı açılardan aydınlatma ve spektral görüntüleme gibi tahribatsız yöntemler esastır; gerektiğinde ileri analizler uygun donanıma sahip laboratuvarlarda yaptırılır.
İğfal kabiliyetinin teknik değerlendirmesi
Sahte bir belgenin suç oluşturup oluşturmadığı tartışmasında, belgenin ilk bakışta ortalama bir kişiyi aldatabilecek nitelikte olup olmadığı belirleyici bir sorudur. Uzman bu konuda hukuki nitelendirme yapmaz; ancak mahkemenin değerlendirmesine esas olacak teknik bulguları ortaya koyar: hangi güvenlik unsurlarının bulunduğu veya bulunmadığı, taklidin hangi koşullarda ve hangi dikkat düzeyinde fark edilebileceği, kusurların çıplak gözle mi yoksa ancak alet yardımıyla mı görülebildiği.
Bu değerlendirmede optik farklılıkların doğru yorumlanması da önemlidir. Belge üzerindeki bant, yapıştırıcı, laminasyon, yıpranma veya kirlenme UV ve IR görünümünü değiştirebilir. Bu nedenle tespit edilen farkın sahtecilikten mi, yoksa belgenin geçirdiği başka bir etkiden mi kaynaklandığı, alternatif açıklamalar dışlanarak gerekçelendirilir.
Sizden istenen materyal
- İncelenecek banknot, belge veya ürünün aslı; tutanağı ve muhafaza zarfıyla birlikte
- Varsa aynı türden gerçek örnek veya kurumun verdiği doğrulama yazısı
- Dosyadaki el koyma tutanağı, kurum raporu ve önceki bilirkişi raporu
Materyalin üzerine not yazılmaması, bant yapıştırılmaması ve katlanmaması, inceleme sonuçlarının güvenilirliği için gereklidir.
Rapor ve hukuki süreç
Rapor, gerçek örnekle karşılaştırılan her güvenlik unsurunu görsel kaydıyla, kullanılan yöntemi ve bulguların sınırlarını belirterek sunar. Ceza dosyalarında CMK 67/6, hukuk davalarında HMK 293 kapsamında uzman görüşü olarak dosyaya eklenebilir; dosyadaki kurum veya bilirkişi raporunun teknik denetimi için de kullanılabilir.
Belge üzerindeki imza da tartışılıyorsa imza ve el yazısı incelemesi, belgede kısmi değişiklik şüphesi varsa sahtecilik ve tahrifat incelemesi birlikte yürütülebilir. Dosyanızı ön değerlendirme için iletebilirsiniz.