Bugün pek çok ceza ve hukuk dosyasında belirleyici delil bir telefonda, bilgisayarda ya da sosyal medya hesabında yer alıyor. Bir mesajın kim tarafından gönderildiği, bir dosyanın cihaza ne zaman ve nasıl girdiği ya da silinen bir verinin gerçekten var olup olmadığı adli bilişim incelemesiyle cevaplanır. Ceza dosyalarında bu incelemelerin büyük kısmı resmî birimlerce yapılır; dosyadaki dijital materyal inceleme raporunun usul ve bilimsel yöntem yönünden değerlendirilmesi ise çoğu zaman sonucu değiştirebilecek eksikleri ortaya çıkarır.
Hangi durumlarda adli bilişim incelemesi gerekir?
- Telefon, bilgisayar, harici disk veya USB bellekte bulunduğu ileri sürülen içeriklere dayanan ceza dosyalarında
- WhatsApp, Telegram, Signal, SMS ve e-posta yazışmalarının gerçekliği veya göndericisi tartışıldığında
- Sahte hesap, hesap ele geçirme, kimlik hırsızlığı, hakaret, tehdit ve siber zorbalık iddialarında
- Nitelikli dolandırıcılık, oltalama (phishing) ve bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen suçlarda
- Bilişim sistemine izinsiz erişim, veri silme veya değiştirme iddialarında
- Ayrılan bir çalışanın şirket verilerini kopyaladığı veya sildiği ileri sürülen ticari ve iş hukuku uyuşmazlıklarında
- Silinmiş veya formatlanmış ortamlardan yapılan veri kurtarmanın sonucunun değerlendirilmesi gerektiğinde
Adli bilişim incelemesinde neye bakılır?
Dijital delil kolayca değiştirilebilir ve bu değişiklik çıplak gözle fark edilmez. Bu nedenle değerlendirme, verinin elde edilmesinden rapora kadar her aşamanın izlenebilir olup olmadığıyla başlar:
- Arama, kopyalama ve el koyma işlemlerinin CMK 134’e uygun yapılıp yapılmadığı; yedekleme tutanağı ve talep hâlinde yedekten şüpheliye veya müdafiine kopya verilip verilmediği
- İmaj alınırken yazma koruması kullanılıp kullanılmadığı, hash (özet) değerinin hesaplanıp tutanağa geçirilmesi ve sonraki aşamalarda aynı değerin doğrulanması
- Kullanılan yazılım ve sürümleri; veri çıkarma yönteminin cihazdaki verinin tamamını kapsayıp kapsamadığı
- Rapordaki mesajların cihazdaki veritabanı kayıtlarıyla eşleşmesi; ekran görüntüsü ile ham veri arasındaki farklar
- Dosya sistemi zaman damgaları, üst veriler (metadata) ve log kayıtlarından oluşturulan zaman çizelgesi
- Silinmiş veri bulgularında kurtarılan içeriğin hangi kullanıcıya ve hangi tarihe atfedilebileceği
- IP adresi, oturum ve hesap erişim kayıtlarının cihaz ve kişiyle ilişkilendirilme biçimi; ortak kullanılan cihaz ve ağ ihtimali
- Zararlı yazılım veya uzaktan erişim ihtimalinin araştırılıp araştırılmadığı
Bir verinin cihazda bulunması, onu cihaz sahibinin oluşturduğunu veya varlığından haberdar olduğunu tek başına göstermez. Otomatik indirme, eşitleme, önbellek ve ortak kullanım gibi alternatif açıklamalar raporda bulgularıyla birlikte ayrıca ele alınır.
Sizden istenen belgeler
- Dijital materyal inceleme raporu ve eklerinin tamamı (çıktı listeleri, ekran görüntüleri, rapor ekleri)
- Arama, el koyma, imaj ve yedekleme tutanakları; hash değerlerini gösteren belgeler
- Size verilmişse imaj veya yedek kopyası
- Sosyal medya ve e-posta sağlayıcılarından gelen yazı cevapları, IP ve erişim kayıtları
- Hukuk dosyalarında incelenecek cihaz veya hesaba ilişkin bilgiler ve uyuşmazlığa konu yazışmalar
Rapor ve hukuki süreç
Uzman görüşü raporu; incelenen veri kaynaklarını, kullanılan yöntemi, bütünlük doğrulamasının sonucunu ve bulguların hangi ölçüde belirli bir kişiyle ilişkilendirilebileceğini gerekçeli olarak açıklar. Rapor ceza dosyalarında CMK 67/6, ticari ve iş hukuku uyuşmazlıklarında HMK 293 kapsamında dosyaya sunulabilir. Dosyada resmî bir inceleme raporu varsa, bu raporun eksik ve çelişkilerini gösteren teknik denetim niteliğinde de hazırlanabilir.
Konum ve iletişim kayıtlarının birlikte yorumlanması gerekiyorsa HTS ve iletişim tespiti analizi, elektronik belgelerde sonradan düzenleme tartışılıyorsa dijital belge incelemesi ile birlikte çalışılabilir. Dosyanızı ön değerlendirme için iletebilirsiniz.