Bir satım, hizmet, eser veya kira ilişkisinden doğan alacakta taraflar çoğu zaman aynı belgelere bakıp farklı rakamlara ulaşır. Hangi ödemenin hangi borca sayıldığı, temerrüdün ne zaman başladığı, faizin hangi oranla işletildiği ya da cezai şartın nasıl hesaplandığı sonucu doğrudan belirler. Alacak hesaplama bilirkişisi incelemesi, borç ilişkisini sözleşme ve ödeme kayıtları üzerinden yeniden kurarak gerçek bakiyeyi ve tarafların hesapları arasındaki farkın kaynağını gösterir.
Hangi durumlarda borçlar hukuku hesabı gerekir?
- Satım, hizmet, eser veya vekâlet sözleşmesinden doğan bedelin ya da kalan bakiyenin tartışıldığı alacak davalarında
- Kira alacağı, birikmiş kira farkları ve kira tespiti davalarında tutarın belirlenmesi gerektiğinde
- Sözleşmenin feshi veya hiç ifa edilmemesi nedeniyle müspet ya da menfi zararın hesaplanması istendiğinde
- Sözleşmedeki cezai şartın tutarı ve asıl alacakla ilişkisi uyuşmazlık konusu olduğunda
- Sebepsiz zenginleşme nedeniyle iadesi istenen tutarın ve işleyecek faizin belirlenmesi gerektiğinde
- Haksız fiilden doğan maddi zararın kalemlerine ayrılarak hesaplanması istendiğinde
- Kat karşılığı inşaat veya taşınmaz satış vaadi sözleşmelerinden doğan bedel, gecikme ve tazminat taleplerinde
- Menfi tespit, istirdat veya borçtan kurtulma davalarında eksik ya da fazla ödemenin tespiti gerektiğinde
İncelemede neye bakılır?
Önce borç ilişkisinin mali yapısı çıkarılır: kararlaştırılan bedel, ödeme günleri, faiz ve cezai şart hükümleri. Ardından yapılan ödemeler tarih sırasıyla bu yapıya yerleştirilir.
- Sözleşme bedeli ve bakiye: kararlaştırılan bedel, ek protokollerle yapılan değişiklikler, ifa edilen ve edilmeyen kısımlar
- Temerrüt ve faiz: temerrüt tarihinin ihtar, vade veya sözleşme hükmüne göre belirlenmesi; yasal, ticari veya sözleşmesel faizin dönemsel oranlarla ayrı ayrı işletilmesi
- Mahsup: kısmi ödemelerin TBK 100 uyarınca önce faiz ve masraflara, sonra ana paraya sayılması; birden fazla borç varsa ödemenin hangisine ait olduğu
- Kira hesapları: ödenmeyen dönemler, sözleşmedeki artış hükmüne göre uygulanması gereken kira, ödenen ve ödenmesi gereken arasındaki fark
- Zarar ve tazminat: müspet ve menfi zarar kalemlerinin ayrıştırılması, belgeyle desteklenen ve desteklenmeyen kalemlerin ayrı gösterilmesi
- Cezai şart: sözleşmedeki formülün uygulanması, ifaya ek mi yoksa ifa yerine mi istendiğine göre farklı sonuçların gösterilmesi
- Sebepsiz zenginleşme: aktarılan değerin tespiti, karşılığında alınan bir edim varsa mahsubu
- Kur ve enflasyon farkı: dövize endeksli bedellerde çevirim tarihi ve kur, gerektiğinde enflasyon farkı hesabı
Bir kalemin hukuken istenip istenemeyeceği mahkemenin değerlendirmesidir. İnceleme bu nedenle tutarları kaynağıyla birlikte ayrı ayrı gösterir; tartışmalı kalemler sonuca ne kadar etki ettiği belli olacak biçimde ayrıştırılır.
Sizden istenen belgeler
- Taraflar arasındaki sözleşme, ek sözleşme ve protokoller
- Faturalar, serbest meslek makbuzları ve hakediş belgeleri
- Banka hesap hareketleri, dekontlar ve tahsilat makbuzları
- Cari hesap ekstreleri, mutabakat yazışmaları ve varsa ticari defter kayıtları
- İhtarnameler ve tebliğ belgeleri
- Kira dosyalarında kira sözleşmesi ve ödeme kayıtları; davaya ilişkin dilekçeler ve ara kararlar
Rapor ve hukuki süreç
Raporda borç ilişkisinin özeti, uygulanan hesap yöntemi, faiz dönemleri ve ayrıntılı hesap cetvelleri yer alır. Her rakamın hangi belgeden geldiği gösterildiği için hesap karşı tarafça da denetlenebilir. Hazırlanan rapor, HMK 293 kapsamında uzman görüşü olarak dosyaya sunulabilir; mahkemenin atadığı bilirkişinin hesabına itirazda teknik dayanak olarak da kullanılabilir. İtirazın kapsamı için bilirkişi raporuna itiraz sayfasına bakabilirsiniz.
Kira tespiti veya kat karşılığı inşaat dosyalarında taşınmazın değeri de tartışılıyorsa gayrimenkul değerleme incelemesi birlikte yürütülebilir. Alacak icra takibine konu olduysa icra ve iflas hesaplamaları sayfası da yardımcı olabilir. Dosyanız için ön değerlendirme talep edebilirsiniz.