Bir pres hattında yaşanan iş kazası, garanti süresinde defalarca arızalanan bir üretim makinesi, patlayan bir kompresör tankı ya da servise girip çıkan bir araç: bu dosyaların hepsinde temel soru aynıdır. Arıza veya kaza teknik olarak neden meydana geldi ve hangi aşamadaki hata ya da ihmalle bağlantılı? Makine mühendisi bilirkişi incelemesi; tasarım, imalat, montaj, bakım ve kullanım aşamalarını ayrı ayrı ele alarak bu soruya gerekçeli bir cevap arar.
Hangi durumlarda makine mühendisi bilirkişisine ihtiyaç duyulur?
- Pres, konveyör, vinç, forklift veya üretim hattında meydana gelen iş kazasında teknik kusur dağılımı sorulduğunda
- Satın alınan makinenin sözleşmedeki kapasite ve performansı sağlamadığı, imalat ya da montaj hatası taşıdığı ileri sürüldüğünde
- Kazan, kompresör, hava tankı veya otoklav gibi basınçlı kaplarda patlama ya da çatlama yaşandığında
- Doğalgaz veya LPG tesisatında gaz kaçağı, patlama ya da karbonmonoksit zehirlenmesi meydana geldiğinde
- Yolcu veya yük asansöründe düşme, sıkışma ya da bakım eksikliğine bağlı bir kaza olduğunda
- Ekskavatör, yükleyici, dozer gibi iş makinelerinde arıza, kullanım hatası veya bakım sorumluluğu tartışıldığında
- Araçta motor, şanzıman, fren, direksiyon veya yakıt sisteminden kaynaklanan ayıp iddiası bulunduğunda
- Kalorifer, sıhhi tesisat, iklimlendirme ve havalandırma (HVAC), temiz oda ya da hastane medikal gaz sistemlerinde hatalı uygulama veya performans sorunu olduğunda
- Kaynak dikişinde çatlak, döküm parçada gözenek gibi imalat kusurları; ölçü aleti ve kalibrasyon uyuşmazlıkları; mekanik tesisat işlerinde hakediş ve maliyet tartışmaları gündeme geldiğinde
İş kazası ve makine arızası incelemesinde neye bakılır?
Makine kaynaklı bir olay çoğu zaman tek bir nedene indirgenemez. Koruyucusu sökülmüş bir makine, eğitimi eksik bir operatör ve yapılmamış bir periyodik kontrol aynı kazada birlikte rol oynayabilir. İnceleme bu nedenle olayı oluşturan her halkayı ayrı ayrı tespit eder ve teknik payını gerekçelendirir.
- Makinenin teknik dosyası, kullanım kılavuzu ve uygunluk beyanları
- Koruyucu, emniyet sensörü, kilitleme ve acil durdurma donanımlarının varlığı ve çalışırlığı
- Periyodik kontrol ve bakım kayıtları, servis formları, yedek parça değişimleri
- Hasar gören parçanın kırılma yüzeyi, malzeme ve kaynak kalitesi; gerektiğinde metalografik inceleme ve tahribatsız muayene yapılır veya yaptırılır
- Tesisat projesi ile uygulamanın karşılaştırılması; sızdırmazlık ve basınç testleri, havalandırma ve baca koşulları
- Ölçüm cihazlarının kalibrasyon sertifikaları ve ölçüm sonuçlarının izlenebilirliği
- İş kazalarında risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, çalışma talimatları ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülükler
- Proje, şartname ve sözleşmeye göre metraj, iş artışı ve hakediş hesapları
Araçtaki mekanik bir arızanın trafik kazasına etkisi araştırılıyorsa, olayın yeniden kurgulanması ve sürücü kusurları trafik kazası analizi kapsamında ele alınır; buradaki inceleme aracın teknik durumuyla sınırlıdır. Gaz patlamasının ardından yangın da çıktıysa çıkış noktası ve yayılım yangın ve patlama incelemesi ile birlikte değerlendirilir.
Sizden istenen belgeler
- Olay tutanağı, ifade tutanakları, olay yeri fotoğraf ve videoları, varsa kamera kayıtları
- Makine veya aracın satış sözleşmesi, faturası, teknik dosyası, kullanım kılavuzu ve garanti belgesi
- Bakım-onarım kayıtları, servis raporları ve periyodik kontrol raporları
- Tesisat projeleri, gaz açma belgeleri, test ve kabul tutanakları
- İş kazalarında risk değerlendirmesi, eğitim belgeleri ve kişisel koruyucu donanım teslim kayıtları
- Dosyada alınmış önceki bilirkişi veya ekspertiz raporları
Hasarlı parça ya da cihaz elinizdeyse, üzerinde onarım veya söküm yapılmadan saklanması incelemenin sağlıklı yürütülmesi için önemlidir.
Rapor ve hukuki süreç
Raporda olayın teknik akışı, incelenen belge ve materyal, kullanılan yöntem, tespit edilen kusurlu unsurlar ve bunların olayla bağlantısı fotoğraf ve şemalarla açıklanır. İş kazası ve patlama dosyalarında soruşturma veya kovuşturma aşamasında hazırlanan uzman görüşü CMK 67/6, tazminat, ayıplı mal ve sözleşme davalarında ise HMK 293 kapsamında dosyaya sunulabilir. Mahkeme bilirkişisinin raporu bakım kayıtlarını, makine güvenliği donanımlarını veya ilgili standartları değerlendirmeden kusur dağılımı yapmışsa, bu eksikler teknik gerekçeleriyle ortaya konabilir.
Kusur oranına bağlı tazminat hesabı da gerekiyorsa borçlar hukuku hesaplamaları ile birlikte çalışılabilir. Elinizdeki dosyayı ön değerlendirme için iletebilirsiniz.