Güvenlik kamerası, MOBESE, araç kamerası veya cep telefonu kaydı, olayın akışını gösteren en güçlü delillerden biri olabilir. Ancak düşük çözünürlük, uzak açı, sıkıştırma ve kesintiler kayıttan çıkarılan sonuçları tartışmalı hâle getirir; kaydın sonradan düzenlenmiş olma ihtimali de ayrıca araştırılmalıdır. Adli görüntü ve ses incelemesi, kaydın bütünlüğünü ve içeriğinden neyin güvenle çıkarılabileceğini, neyin çıkarılamayacağını bilimsel yöntemlerle ortaya koyar.
Hangi durumlarda görüntü ve ses incelemesi gerekir?
- Kamera kaydındaki kişinin, aracın veya plakanın kimliği tartışıldığında
- Olayın akışı, kimin önce saldırdığı veya olayların sırası kayıt üzerinden belirlenmek istendiğinde
- Fotoğraf veya videoda kesme, ekleme, montaj ya da sonradan düzenleme şüphesi olduğunda
- Yapay zekâ ile üretilmiş veya yüzü değiştirilmiş (deepfake) görüntü ya da ses iddiasında
- Gizli ses kaydı, telefon görüşmesi veya sesli mesajın gerçekliği ve bütünlüğü sorgulandığında
- Kayıttaki sesin belirli bir kişiye ait olup olmadığının karşılaştırılması gerektiğinde
- Bir fotoğrafın çekildiği tarih, yer veya cihazın belirlenmesi istendiğinde
Görüntü ve ses kaydında neye bakılır?
İnceleme her zaman orijinal dosyanın yapısıyla başlar. Bir kaydın mesajlaşma uygulaması üzerinden iletilmesi, ekrandan yeniden çekilmesi veya biçiminin dönüştürülmesi, hem bütünlük incelemesini hem de görüntü kalitesini etkiler. Değerlendirilen başlıca unsurlar şunlardır:
- Dosya biçimi, kodlama özellikleri, üst veriler, EXIF bilgileri ve zaman damgaları; bunların kayıt cihazıyla uyumu
- Kare bazlı inceleme; kare atlamaları, zaman kodu sıçramaları ve kesinti noktaları
- Farklı kameraların saat farkları düzeltilerek görüntülerin tek bir zaman çizelgesinde birleştirilmesi
- Kontrast iyileştirme, netleştirme, gürültü azaltma ve perspektif düzeltme gibi iyileştirme işlemleri
- Kişi karşılaştırmasında yüz, kıyafet, aksesuar ve vücut oranları; fotogrametri ile boy tahmini; yürüyüş özellikleri
- Araç ve plaka tespitinde çözünürlüğün okunabilirliğe yetip yetmediği
- Ses kayıtlarında spektrogram ve dalga formu üzerinden kesme, ekleme ve arka plan sesindeki süreksizliklerin araştırılması
- Konuşmacı karşılaştırmasında formant, perde ve konuşma alışkanlıklarının, yeterli kalite ve uzunluktaki karşılaştırma kayıtlarıyla incelenmesi
İyileştirme, kayıtta zaten bulunan bilgiyi görünür kılar; kayıtta olmayan ayrıntıyı üretemez. Yapay zekâ temelli büyütme araçlarının eklediği yapay ayrıntılar delil olarak değerlendirilmez. Yüz benzerliği, kıyafet karşılaştırması ve yürüyüş analizi gibi yöntemlerin hangi düzeyde ayırt edici olduğu ve sınırları da raporda açıkça belirtilir.
Sizden istenen materyal
- Kaydın orijinal dosyası; mümkünse kayıt cihazından (DVR, telefon, araç kamerası) doğrudan alınmış kopyası
- Kaydın nereden, kim tarafından ve nasıl alındığını gösteren tutanak veya açıklama
- Dosyada varsa görüntü veya ses inceleme raporları
- Karşılaştırma için kişinin bilinen fotoğrafları, aracın görüntüleri veya bilinen ses kayıtları
- Kameraların konumunu gösteren kroki ya da olay yeri fotoğrafları
Mesajlaşma uygulamasıyla iletilmiş veya ekrandan çekilmiş bir kopya üzerinden de ön değerlendirme yapılabilir. Ancak bütünlük konusunda sağlıklı bir değerlendirme için orijinal dosyaya ihtiyaç vardır.
Rapor ve hukuki süreç
Rapor; incelenen kayıtların teknik özelliklerini, uygulanan işlemleri adım adım, kayıttan alınan kareleri ve zaman çizelgesini içerir. İyileştirilmiş görüntüler orijinal karelerle yan yana gösterilir; böylece yapılan işlemin içeriği değiştirmediği izlenebilir. Uzman görüşü ceza dosyalarında CMK 67/6, hukuk dosyalarında HMK 293 kapsamında sunulabilir ve dosyadaki görüntü veya ses inceleme raporunun teknik denetimi için de kullanılabilir.
Kayıttaki konuşmaların yazılı dökümü gerekiyorsa ses ve görüntü kayıtlarının deşifresi, kaydın alındığı cihazın incelenmesi gerekiyorsa adli bilişim incelemesi birlikte yürütülebilir. Kaydınızı ön değerlendirme için iletebilirsiniz.