Hakkınızda başlatılan bir icra takibinin dayanağı olan senetteki imzayı tanımıyorsanız ya da alacağınızı ispat etmek için borçlunun inkâr ettiği imzanın ona ait olduğunu göstermeniz gerekiyorsa, sorunun cevabı imzanın kendisinde ve aynı kişinin başka belgelerdeki imzalarındadır. İmza ve el yazısı incelemesi, tartışmalı yazı veya imzayı kişinin bilinen yazı ve imzalarıyla bilimsel yöntemlerle karşılaştırarak aynı elden çıkıp çıkmadığını değerlendirir. İmza bilirkişisi incelemesinin değeri, büyük ölçüde mukayese materyalinin niteliğine bağlıdır.
Hangi durumlarda imza incelemesi gerekir?
- Bono, çek veya poliçedeki imzaya karşı icra takibinde ya da icra hukuk mahkemesinde itiraz edildiğinde
- Satış sözleşmesi, kira sözleşmesi, protokol, ibraname veya taahhütnamedeki imzanın gerçekliği tartışıldığında
- Vekâletname, muvafakatname veya feragat beyanı altındaki imzanın sahibine ait olmadığı ileri sürüldüğünde
- Tebligat mazbatasındaki imzanın muhataba ya da onun adına tebellüğe yetkili bir kişiye ait olup olmadığı merak edildiğinde
- El yazılı vasiyetnamede metnin baştan sona miras bırakanın el ürünü olup olmadığı ve imzanın aidiyeti sorulduğunda (TMK 538)
- Senet üzerindeki tutar, tarih, ad-soyad gibi el yazısıyla doldurulmuş kısımların kime ait olduğu belirlenmek istendiğinde
- İmzasız anonim mektup, tehdit veya şantaj notu gibi metinlerde yazar tespiti yapılması gerektiğinde
- Islak imza görünümündeki bir imzanın fotokopi, tarama, otomatik imza makinesi veya dijital yapıştırma ürünü olabileceğinden şüphelenildiğinde
İncelemede neye bakılır?
İmza ve el yazısı, kişinin yıllar içinde kazandığı motor alışkanlıklarının ürünüdür. Taklit eden kişi genel görünüşü yakalayabilir; ancak kalem hızını, baskı dağılımını, bağlantı yerlerini ve harf oranlarını aynı anda doğal biçimde üretmek çok zordur. İnceleme, Yargıtay uygulamasında da aranan grafik ve grafometrik karşılaştırma yöntemleriyle yürütülür ve şu unsurları kapsar:
- Yazının işleklik derecesi, akıcılığı ve ritmi; duraksama, kalem kaldırma, titreme ve rötuş izleri
- Başlangıç ve bitiş vuruşlarının biçimi, harf bağlantıları ve kişiye özgü harf yapılışları
- Eğim, harf yükseklikleri, oranlar, aralıklar ve satır çizgisine göre konum gibi ölçülebilir özellikler
- Kalem baskısının yoğunluğu ve dağılımı, mürekkep akışı
- Üsten kopya, karbon kâğıdı veya kalem baskısı izi (fülaj) ile aktarılmış imzaların bıraktığı izler
- Fotokopi veya dijital ortamda aktarılmış imzalarda raster yapısı ve baskı kusurları
İnceleme tahribatsız yöntemlerle, çıplak göz ve lup gözleminden stereomikroskop, yatık ve geçirgen ışık ile spektral görüntülemeye doğru ilerler. Tespit edilen benzerlik ve farklılıklar, nedenleriyle birlikte açıklanır ve raporda görsel karşılaştırma panolarıyla gösterilir. İyi uygulamada analiz, karşılaştırma ve değerlendirme aşamaları birbirinden ayrı yürütülür; sonuç mümkünse ikinci bir uzman tarafından bağımsız olarak kontrol edilir. Böylece taraf beyanlarından kaynaklanabilecek önyargı en aza indirilir.
Mukayese materyali neden belirleyicidir?
Mukayese imzalarının yeterliliği sabit bir sayıyla ölçülmez. Tartışmalı belgenin tarihine yakın dönemde atılmış, birbirinden bağımsız en az iki farklı kaynaktan gelen, kişiye ait olduğu tartışmasız ve kişinin doğal değişkenliğini gösterebilecek kadar çeşitli imzalar aranır. Kambiyo senetlerinde keşide tarihinden önceki ve bu tarihe yakın imzalara öncelik verilir. Yazı aracı, belge türü ve yazma koşulları da mümkün olduğunca benzer olmalıdır.
Hukuk yargılamasında imza inkâr edildiğinde mahkeme, HMK 211 uyarınca karşılaştırmaya elverişli imza ve yazıları banka, noter, tapu, nüfus, vergi dairesi, işyeri veya önceki dava dosyaları gibi kaynaklardan getirtir; gerektiğinde huzurda yazı ve imza örneği alınır. Huzurda alınan örneklerin birden fazla sayfaya, farklı oturuş biçimlerinde ve bir beyan metniyle birlikte alınması, değerlendirmeyi güçlendirir.
Sizden istenen belgeler
- Tartışmalı belgenin aslı; aslı başka bir yerdeyse bulunduğu yer ve dosya bilgisi
- Kişinin tartışmasız imza ve yazılarını içeren belgeler veya bunların bulunduğu kurumların listesi
- Dosyadaki dilekçeler, ara kararlar ve varsa önceki bilirkişi raporu
Fotokopi veya tarama üzerinden yapılan imza incelemesinin ciddi sınırları vardır: baskı, kalem hızı ve mürekkep özellikleri kopyada kaybolur. Bu nedenle kopya üzerinden yalnızca ön değerlendirme yapılır ve bu sınır raporda açıkça yazılır.
Rapor ve hukuki süreç
Rapor; incelenen materyali, mukayese belgelerinin kaynağını ve tarihini, kullanılan yöntemi, bulguları ve bulgulardan çıkan sonucu gerekçeli olarak sunar. Sonuç, kademeli bir kanaat diliyle ifade edilir: imzanın ilgili kişinin eli ürünü olduğu, olmasının kuvvetle muhtemel olduğu, kanaat oluşturulamadığı, olmamasının kuvvetle muhtemel olduğu veya eli ürünü olmadığı. Kanaat oluşturulamaması bir başarısızlık değil, eldeki verinin sınırını dürüstçe gösterir. Kambiyo senetlerinde imzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü Yargıtay uygulamasına göre alacaklıda olduğundan, bu sınırın açık yazılması iki taraf için de önemlidir.
Hazırlanan rapor hukuk davalarında HMK 293, ceza dosyalarında CMK 67/6 kapsamında uzman görüşü olarak dosyaya sunulabilir. İmza itirazları İİK 68/a ve İİK 170 çerçevesinde kısa sürelere bağlı olduğundan, dosyanızı erken aşamada iletmeniz süre kaybını önler.
Belgede imzanın yanı sıra rakam ilavesi veya silinti şüphesi de varsa sahtecilik ve tahrifat incelemesi birlikte yürütülür. Dosyanızda mahkemenin aldığı bir imza raporu bulunuyorsa bilirkişi raporuna karşı uzman görüşü sayfasına bakabilir, belgelerinizi ön değerlendirme için iletebilirsiniz.